Tình Ca kể chuyện · Bài Ca Giáng Sinh

Tiếng Cười Nhà Đứa Cháu Và Hai Đứa Trẻ Dưới Vạt Áo

Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Bài Ca Giáng Sinh" của nhà văn Charles Dickens. Lần trước, Linh Hồn Giáng Sinh Hiện Tại đưa Scrooge qua căn chòi thợ mỏ, ngọn hải đăng, và con tàu giữa biển đêm Giáng Sinh. Mời bạn nghe phần cuối của khúc thứ ba.

Scrooge vô cùng ngạc nhiên, giữa lúc đang nghe tiếng gió rên, và nghĩ rằng đi qua bóng tối cô quạnh trên một vực sâu không biết đáy, mà chiều sâu là bí mật thăm thẳm như Cái Chết, là một điều trang nghiêm biết bao: Scrooge vô cùng ngạc nhiên, giữa lúc ấy, khi nghe một tràng cười sảng khoái. Còn ngạc nhiên hơn nhiều khi ông nhận ra đó là tiếng cười của chính đứa cháu mình, và thấy mình đang ở trong một căn phòng sáng sủa, khô ráo, lấp lánh, Linh Hồn đứng mỉm cười bên cạnh, nhìn chính đứa cháu ấy với vẻ niềm nở tán thưởng!

"Ha ha!" đứa cháu của Scrooge cười. "Ha ha ha!"

Nếu bạn tình cờ, dù khó lắm, biết được một người có tiếng cười trời cho hơn đứa cháu của Scrooge, thì tôi chỉ xin nói, tôi cũng muốn quen người ấy. Xin giới thiệu cho tôi, tôi sẽ vun đắp tình quen biết.

Mọi chuyện trên đời được sắp đặt thật công bằng, cao quý, khi mà bệnh tật và buồn phiền thì lây, nhưng không có gì trên đời lây nhanh không cưỡng nổi bằng tiếng cười và sự vui vẻ. Khi đứa cháu của Scrooge cười như vậy: ôm bụng, lắc lư cái đầu, mặt nhăn nhó đủ kiểu: thì cô cháu dâu của Scrooge cũng cười giòn chẳng kém. Và bạn bè tụ họp ở đó cũng không chịu thua, cười rộ lên vang nhà.

"Ha ha! Ha ha ha ha!"

"Bác ấy nói Giáng Sinh là chuyện vớ vẩn, thật đó!" đứa cháu của Scrooge kêu lên. "Mà bác ấy tin thật nữa!"

"Vậy thì bác ấy càng đáng xấu hổ, Fred à!" cô cháu dâu bất bình nói. Chúa ban phước cho các bà các cô; họ chẳng bao giờ làm gì nửa vời. Lúc nào họ cũng nghiêm túc.

Cô rất xinh: xinh lắm. Gương mặt có lúm đồng tiền, lúc nào cũng như đang ngạc nhiên, thật dễ thương; cái miệng nhỏ tươi như trái chín, như sinh ra để được hôn, mà chắc chắn là vậy; quanh cằm có đủ những đốm nhỏ duyên dáng, hòa vào nhau mỗi khi cô cười; và đôi mắt rạng rỡ như nắng nhất mà bạn từng thấy trên gương mặt một cô gái nhỏ nhắn. Nói chung cô là người mà bạn sẽ gọi là hay trêu người, bạn biết đó; nhưng cũng làm người ta vừa lòng. Ồ, vừa lòng lắm.

"Bác ấy là một ông già khôi hài," đứa cháu của Scrooge nói, "thật vậy: và không được dễ chịu như lẽ ra bác có thể. Nhưng mà những lỗi của bác thì tự chúng đã là sự trừng phạt rồi, anh chẳng có gì để chê trách bác cả."

"Em chắc bác ấy giàu lắm, Fred," cô cháu dâu bóng gió. "Ít ra là anh vẫn bảo em vậy."

"Thì đã sao, em!" đứa cháu nói. "Của cải đâu có ích gì cho bác. Bác đâu có làm điều gì tốt với nó. Bác cũng đâu có dùng nó cho mình sống thoải mái. Bác lại càng không được cái vui khi nghĩ rằng, ha ha ha!, có ngày bác sẽ để lại cho CHÚNG TA."

"Em chẳng còn kiên nhẫn với bác ấy nữa," cô cháu dâu nhận xét. Các chị em của cô, và tất cả các bà các cô khác, cũng nói y như vậy.

"Ồ, anh thì có!" đứa cháu của Scrooge nói. "Anh thấy tội nghiệp cho bác; có cố anh cũng không giận bác được. Ai khổ vì những ý nghĩ khó chịu của bác? Lúc nào cũng là chính bác. Đó, bác tự dưng nghĩ ra là không ưa chúng ta, và không chịu tới ăn tối với chúng ta. Hậu quả là gì? Bác cũng chẳng mất bao nhiêu một bữa ăn."

"Em thì nghĩ là bác mất một bữa ăn rất ngon đó," cô cháu dâu ngắt lời. Mọi người khác cũng nói vậy, và phải công nhận họ là những người đủ thẩm quyền để phán xét, vì họ vừa ăn tối xong; và lúc này, với món tráng miệng trên bàn, đang quây quần bên lò sưởi, dưới ánh đèn.

"Thôi! Anh mừng khi nghe vậy," đứa cháu nói, "vì anh vốn không tin mấy vào những bà nội trợ trẻ. Anh nghĩ sao, Topper?"

Rõ ràng Topper đang để ý một trong các chị em của cô cháu dâu, vì anh trả lời rằng một anh chàng độc thân là kẻ bơ vơ khốn khổ, không có quyền phát biểu về chuyện ấy. Nghe vậy, cô em của cô cháu dâu, cô mũm mĩm có cổ áo ren, không phải cô cài hoa hồng, đỏ mặt.

"Anh nói tiếp đi, Fred," cô cháu dâu vỗ tay nói. "Chẳng bao giờ anh ấy nói hết câu mình đang nói! Anh ấy buồn cười hết sức!"

Đứa cháu của Scrooge lại cười thỏa thích, và vì không thể nào tránh khỏi bị lây, dù cô em mũm mĩm đã cố hết sức bằng cách ngửi lọ dầu thơm, nên mọi người đồng loạt cười theo.

"Anh chỉ định nói," đứa cháu của Scrooge nói, "rằng hậu quả của chuyện bác không ưa chúng ta, và không chịu vui với chúng ta, theo anh nghĩ, là bác mất đi vài giờ phút vui vẻ, chẳng làm hại gì bác cả. Anh chắc chắn là bác mất đi những người bạn dễ chịu hơn những người bạn bác có thể tìm thấy trong ý nghĩ của chính mình, dù là ở cái văn phòng cũ mốc meo, hay trong mấy căn phòng đầy bụi của bác. Anh định năm nào cũng cho bác cơ hội y như vậy, dù bác có thích hay không, vì anh thương bác. Bác có thể chê bai Giáng Sinh cho tới chết, nhưng anh thách bác, bác sẽ không thể không nghĩ tốt hơn về nó, nếu năm này qua năm khác, bác thấy anh tới đó, vui vẻ, và nói: Bác Scrooge ơi, bác có khỏe không? Nếu chuyện đó chỉ làm bác chịu để lại cho người thư ký nghèo của mình năm mươi đồng bảng thôi, thì cũng là được một chuyện; và anh nghĩ hôm qua anh đã làm bác lung lay rồi đó."

Giờ thì tới lượt mọi người cười khi nghe anh nói đã làm Scrooge lung lay. Nhưng vốn là người tốt bụng tận đáy lòng, và chẳng bận tâm người ta cười chuyện gì, miễn là họ cười, anh khuyến khích họ vui thêm, và vui vẻ chuyền bình nước cho mọi người.

Uống trà xong, họ chơi nhạc. Vì đó là một gia đình mê nhạc, và tôi xin bảo đảm với bạn, họ biết mình đang làm gì khi hát những bài hợp xướng hay hát đuổi: nhất là Topper, anh có thể hát giọng trầm ồ ồ như một tay cừ, mà không hề nổi gân trán, hay đỏ mặt. Cô cháu dâu của Scrooge chơi đàn hạc rất hay; và trong số những bài cô chơi có một giai điệu nhỏ giản dị, chẳng có gì đặc biệt: bạn có thể học huýt sáo nó trong hai phút, giai điệu mà cô bé từng tới trường nội trú đón Scrooge về rất thuộc, như Linh Hồn Giáng Sinh Quá Khứ đã nhắc ông nhớ. Khi tiếng nhạc ấy vang lên, mọi điều Linh Hồn kia đã cho ông thấy hiện về trong tâm trí; lòng ông mềm lại, mềm lại mãi; và ông nghĩ, giá như nhiều năm trước ông được nghe nó thường xuyên, thì có lẽ ông đã tự tay vun đắp những điều tử tế của cuộc đời cho hạnh phúc của chính mình, mà không cần tới cây xẻng của người đào huyệt đã chôn Jacob Marley.

Nhưng họ không dành cả buổi tối cho âm nhạc. Một lúc sau họ chơi trò chơi phạt; vì đôi khi được làm trẻ con là điều tốt, và không lúc nào tốt hơn vào dịp Giáng Sinh, khi chính Đấng sáng lập vĩ đại của ngày lễ cũng từng là một em bé. Khoan! Trước đó là trò bịt mắt bắt dê. Dĩ nhiên rồi. Và tôi không tin Topper bị bịt mắt thật, cũng như không tin anh có mắt trong đôi ủng. Theo tôi, đó là chuyện đã sắp đặt giữa anh và đứa cháu của Scrooge; và Linh Hồn Giáng Sinh Hiện Tại biết điều đó. Cái cách anh đuổi theo cô em mũm mĩm có cổ áo ren là một sự xúc phạm lòng cả tin của con người. Làm đổ cả dụng cụ cời lửa, vấp ngã qua ghế, va vào dương cầm, quấn mình trong rèm cửa, cô đi đâu là anh theo đó! Lúc nào anh cũng biết cô em mũm mĩm đang ở đâu. Anh không thèm bắt ai khác. Nếu bạn cố tình ngã vào người anh, như vài người đã làm, anh sẽ giả vờ chụp lấy bạn, một kiểu coi thường trí khôn của bạn, rồi ngay lập tức lách đi về phía cô em mũm mĩm. Cô cứ kêu lên là không công bằng; mà đúng là không công bằng thật. Nhưng cuối cùng khi anh bắt được cô; khi, mặc cho tiếng váy lụa sột soạt và những lần cô vụt chạy ngang qua, anh dồn được cô vào một góc không lối thoát; thì cách cư xử của anh mới thật là quá đáng. Vì anh giả vờ không biết cô là ai; giả vờ phải sờ cái mũ trên đầu cô, rồi để chắc chắn thêm cô là ai, còn ấn vào một chiếc nhẫn trên ngón tay cô, và một sợi dây chuyền quanh cổ cô; thật là đáng ghét, quá quắt! Chắc chắn sau đó cô đã nói cho anh biết cô nghĩ gì về chuyện ấy, khi người khác bị bịt mắt, còn hai người thì thầm to nhỏ với nhau sau tấm rèm.

Cô cháu dâu của Scrooge không chơi trò bịt mắt bắt dê, mà được ngồi thoải mái trên một chiếc ghế lớn có kê chân, trong một góc ấm cúng, nơi Linh Hồn và Scrooge đứng sát ngay sau lưng cô. Nhưng cô có chơi trò phạt, và trò ghép chữ yêu người yêu của mình theo đủ các chữ cái thì cô chơi tuyệt vời. Trò Thế Nào, Khi Nào, Ở Đâu cô cũng rất giỏi, và trước niềm vui thầm của đứa cháu Scrooge, cô thắng các chị em mình dễ dàng: dù họ cũng là những cô gái sắc sảo lắm, Topper có thể kể cho bạn nghe. Có lẽ có tới hai mươi người ở đó, già có trẻ có, nhưng ai cũng chơi, và Scrooge cũng chơi; vì quên mất, trong lúc mải mê theo dõi, rằng giọng mình không vang tới tai họ, ông có lúc buột miệng đoán thật to, và rất thường đoán đúng nữa; vì cây kim sắc nhất, loại tốt nhất, bảo đảm không cắt đứt chỉ ở lỗ, cũng không sắc bằng Scrooge; dù ông vẫn tự cho mình là cùn.

Linh Hồn rất vui khi thấy ông trong tâm trạng này, và nhìn ông trìu mến tới mức ông nài nỉ như một cậu bé, xin được ở lại tới khi khách về hết. Nhưng Linh Hồn nói điều đó không được.

"Có trò mới kìa," Scrooge nói. "Nửa giờ thôi, thưa Linh Hồn, chỉ nửa giờ thôi!"

Đó là trò Có và Không, trong đó đứa cháu của Scrooge phải nghĩ ra một thứ gì đó, còn mọi người phải đoán ra là gì; anh chỉ được trả lời có hay không. Qua loạt câu hỏi dồn dập, người ta biết được anh đang nghĩ tới một con vật, một con vật đang sống, một con vật khá khó chịu, một con vật hung dữ, một con vật đôi khi gầm gừ, càu nhàu, đôi khi lại biết nói, sống ở Luân Đôn, đi lại ngoài phố, không bị đem ra trưng bày, không ai dắt, không sống trong vườn thú, không bao giờ bị giết ngoài chợ, không phải ngựa, không phải lừa, không phải bò cái, không phải bò đực, không phải cọp, không phải chó, không phải heo, không phải mèo, cũng không phải gấu. Cứ mỗi câu hỏi mới, đứa cháu lại phá lên cười; và buồn cười không sao tả xiết, tới mức phải đứng dậy khỏi ghế sofa mà giậm chân. Cuối cùng cô em mũm mĩm, cũng cười như vậy, kêu lên:

"Em đoán ra rồi! Em biết là gì rồi, Fred! Em biết là gì rồi!"

"Là gì?" Fred kêu lên.

"Là bác Scrooge của anh!"

Mà đúng là vậy thật. Ai cũng thán phục, dù có người phản đối rằng câu hỏi "Có phải con gấu không?" lẽ ra phải trả lời là "Có"; vì một câu trả lời "Không" cũng đủ làm họ nghĩ chệch khỏi ông Scrooge, giả sử họ có lúc nào nghĩ theo hướng ấy.

"Chắc chắn bác ấy đã cho chúng ta biết bao nhiêu tiếng cười," Fred nói, "nên không nâng ly chúc sức khỏe bác thì thật là vô ơn. Ly nước ấm đang sẵn trong tay đây; và anh xin nói: 'Bác Scrooge!'"

"Nào! Bác Scrooge!" mọi người hô lên.

"Chúc ông già Giáng Sinh vui vẻ và Năm Mới hạnh phúc, dù bác thế nào đi nữa!" đứa cháu của Scrooge nói. "Bác không nhận lời chúc từ tôi, nhưng mong bác vẫn có được những điều ấy. Bác Scrooge!"

Bác Scrooge, chẳng biết từ lúc nào, đã trở nên vui vẻ và nhẹ lòng tới mức, nếu Linh Hồn cho ông thời gian, ông đã nâng ly đáp lại những người không hề biết có ông ở đó, và cảm ơn họ bằng một lời nói không ai nghe được. Nhưng cả cảnh tượng tan đi trong hơi thở của lời cuối cùng đứa cháu ông vừa nói; và ông cùng Linh Hồn lại tiếp tục lên đường.

Họ thấy nhiều lắm, đi xa lắm, ghé thăm nhiều nhà lắm, nhưng lần nào cũng kết thúc vui vẻ. Linh Hồn đứng bên giường bệnh, và người bệnh vui lên; đứng nơi đất khách, và người ta thấy như ở gần nhà; đứng bên những người đang vật lộn với đời, và họ nhẫn nại vì một niềm hy vọng lớn hơn; đứng bên cảnh nghèo, và nó trở nên giàu có. Trong nhà tế bần, bệnh viện, và nhà tù, trong mọi nơi nương náu của khốn khổ, nơi nào con người kiêu căng với chút quyền hành ngắn ngủi của mình chưa đóng chặt cửa, chưa cài then để ngăn Linh Hồn lại, thì ngài đều để lại lời chúc phúc của mình, và dạy Scrooge những lời răn của ngài.

Đó là một đêm dài, nếu đó chỉ là một đêm; nhưng Scrooge ngờ là không phải, vì cả mùa lễ Giáng Sinh dường như được dồn lại trong khoảng thời gian họ ở bên nhau. Cũng lạ nữa, là trong khi hình dáng bên ngoài của Scrooge không thay đổi, thì Linh Hồn già đi, già đi rõ rệt. Scrooge đã để ý thấy sự thay đổi ấy, nhưng không bao giờ nói ra, cho tới khi họ rời một buổi tiệc của trẻ con vào đêm lễ Hiển Linh, lúc đứng cùng nhau ở một chỗ trống trải, ông nhìn Linh Hồn và thấy tóc ngài đã bạc.

"Đời của các Linh Hồn ngắn vậy sao?" Scrooge hỏi.

"Đời của ta trên quả đất này rất ngắn," Linh Hồn đáp. "Nó kết thúc đêm nay."

"Đêm nay!" Scrooge kêu lên.

"Đêm nay, lúc nửa đêm. Nghe kìa! Giờ đã tới gần."

Lúc đó chuông đang điểm mười một giờ bốn mươi lăm.

"Xin tha cho tôi nếu điều tôi hỏi là không phải," Scrooge nói, chăm chú nhìn vạt áo của Linh Hồn, "nhưng tôi thấy một thứ gì lạ, không thuộc về ngài, thò ra từ dưới vạt áo. Đó là một bàn chân, hay một móng vuốt?"

"Có thể là móng vuốt, vì thịt trên đó chẳng còn bao nhiêu," Linh Hồn buồn bã đáp. "Nhìn đây."

Từ những nếp gấp của áo choàng, Linh Hồn đưa ra hai đứa trẻ; khốn khổ, hèn mọn, đáng sợ, xấu xí, thảm thương. Chúng quỳ xuống dưới chân ngài, và bám chặt vào vạt áo bên ngoài.

"Ôi, Hỡi Con Người! Hãy nhìn đây. Nhìn đi, nhìn xuống đây!" Linh Hồn kêu lên.

Đó là một bé trai và một bé gái. Vàng vọt, gầy gò, rách rưới, cau có, như sói con; nhưng cũng nằm rạp xuống vì hèn mọn. Lẽ ra tuổi thơ duyên dáng phải làm gương mặt chúng đầy đặn, và tô lên đó những sắc màu tươi nhất, thì một bàn tay khô héo, cũ kỹ như của tuổi già, đã véo, vặn, xé chúng ra từng mảnh. Lẽ ra là nơi các thiên thần ngự, thì ma quỷ lại rình rập, trừng mắt đe dọa. Không một sự biến đổi, không một sự sa đọa, không một sự méo mó nào của nhân loại, ở bất cứ mức độ nào, trong mọi bí ẩn của tạo hóa kỳ diệu, lại có những quái vật khủng khiếp và đáng sợ bằng một nửa chúng.

Scrooge giật lùi lại, kinh hoàng. Được cho thấy chúng theo cách ấy, ông cố nói rằng chúng là những đứa trẻ xinh xắn, nhưng lời nói nghẹn lại, không chịu tham gia vào một lời nói dối khủng khiếp tới vậy.

"Thưa Linh Hồn! Chúng là con của ngài sao?" Scrooge không nói được gì hơn.

"Chúng là con của Con Người," Linh Hồn nói, nhìn xuống chúng. "Và chúng bám lấy ta, kêu cứu vì cha của chúng. Thằng bé này là Ngu Dốt. Đứa bé gái này là Thiếu Thốn. Hãy coi chừng cả hai đứa, và tất cả những gì cùng loại với chúng, nhưng trên hết hãy coi chừng thằng bé này, vì trên trán nó ta thấy viết chữ Diệt Vong, nếu chữ ấy không được xóa đi. Cứ chối đi!" Linh Hồn kêu lên, giơ tay về phía thành phố. "Cứ vu khống những người nói ra điều ấy với các người! Cứ chấp nhận nó cho những mục đích bè phái của các người, và làm nó tệ thêm. Rồi chờ kết cục!"

"Chúng không có chỗ nương náu hay cách nào để sống sao?" Scrooge kêu lên.

"Không có nhà tù sao?" Linh Hồn nói, lần cuối cùng quay về phía ông với chính những lời của ông. "Không có trại tế bần sao?"

Chuông điểm mười hai giờ.

Scrooge nhìn quanh tìm Linh Hồn, nhưng không thấy đâu nữa. Khi tiếng chuông cuối cùng ngừng ngân, ông nhớ lại lời báo trước của lão Jacob Marley, và ngước mắt lên, ông thấy một Bóng Ma trang nghiêm, phủ áo choàng và trùm mũ kín mít, đang tiến về phía ông, lướt trên mặt đất như một làn sương.

Hết khúc thứ ba.

Lời Linh Hồn nhắc lại câu "Không có nhà tù sao?" làm mình lặng người. Scrooge từng nói câu ấy thật dễ dàng chiều Giáng Sinh, vậy mà khi thấy tận mắt hai đứa trẻ đói khổ, chính câu nói của ông trở thành lời trách nặng nhất. Hẹn bạn lần sau, mình nghe Linh Hồn thứ ba nghen.