Tình Ca kể chuyện · Bài Ca Giáng Sinh

Ta Mang Sợi Xích Chính Ta Rèn Lúc Sống

Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Bài Ca Giáng Sinh" của nhà văn Charles Dickens. Lần trước, ông Scrooge vừa thấy gương mặt người cộng sự đã chết hiện lên trên cái vòng gõ cửa. Mời bạn nghe tiếp khúc thứ nhất: Hồn ma của Marley, phần cuối.

Ông có dừng lại, ngập ngừng một chút, trước khi đóng cửa; và ông có thận trọng nhìn ra phía sau cánh cửa trước đã, như thể nửa chờ đợi sẽ hoảng hồn khi thấy cái đuôi tóc tết của Marley thò ra ngoài hành lang. Nhưng sau cánh cửa chẳng có gì, ngoài mấy con ốc vít giữ cái vòng gõ cửa, nên ông nói "Xì, xì!" rồi đóng sầm cửa lại.

Tiếng động vang khắp ngôi nhà như sấm. Mỗi căn phòng phía trên, mỗi thùng hàng trong hầm chứa của nhà buôn phía dưới, dường như đều có một chuỗi tiếng vọng của riêng mình. Scrooge không phải là người sợ tiếng vọng. Ông cài cửa, đi qua hành lang, rồi lên cầu thang; đi chậm thôi, vừa đi vừa tỉa lại bấc nến.

Bạn có thể nói bâng quơ về chuyện đánh một cỗ xe sáu ngựa leo lên một cầu thang cũ, nhưng tôi xin nói rằng người ta có thể khiêng cả một cỗ xe tang lên cái cầu thang ấy, đặt ngang ra, càng xe quay vào tường, cửa xe quay ra lan can, mà vẫn dễ như chơi. Cầu thang rộng thừa chỗ cho chuyện đó; có lẽ vì vậy mà Scrooge tưởng như thấy một cỗ xe tang tự chạy đi trước mặt mình trong bóng tối. Có lấy nửa tá ngọn đèn khí đốt ngoài phố đem vào cũng chưa chắc soi sáng nổi lối vào, nên bạn có thể đoán là với ngọn nến nhỏ của Scrooge, trong đó tối cỡ nào.

Scrooge cứ thế đi lên, chẳng bận tâm chút nào. Bóng tối thì rẻ, mà Scrooge lại thích. Nhưng trước khi đóng cánh cửa nặng của mình lại, ông đi một vòng qua các phòng để xem mọi thứ có ổn không. Ông còn nhớ gương mặt kia vừa đủ để muốn làm vậy.

Phòng khách, phòng ngủ, phòng chứa đồ. Tất cả vẫn như cũ. Không ai dưới gầm bàn, không ai dưới gầm ghế dài; một ngọn lửa nhỏ trong lò; muỗng và bát đã sẵn sàng; và cái nồi nhỏ đựng cháo yến mạch, vì Scrooge đang bị cảm, đặt trên bếp. Không ai dưới gầm giường; không ai trong tủ; không ai trong cái áo choàng ngủ của ông, đang treo trên tường trong một dáng điệu đáng ngờ. Phòng chứa đồ vẫn như thường lệ. Một tấm chắn lò sưởi cũ, đôi giày cũ, hai cái giỏ đựng cá, cái giá rửa mặt ba chân, và một cây cời lửa.

Thấy đã hoàn toàn yên tâm, ông đóng cửa, khóa mình ở bên trong; khóa hai lần, điều mà ông không quen làm. Đã giữ mình an toàn như vậy, ông tháo cái khăn quàng cổ; mặc áo choàng ngủ, đi dép, đội mũ ngủ; rồi ngồi xuống trước lò sưởi để ăn cháo.

Ngọn lửa thật sự rất nhỏ; chẳng thấm vào đâu trong một đêm buốt giá như vậy. Ông phải ngồi sát bên, cúi người ủ lấy nó, mới mong vắt ra được chút hơi ấm từ một nắm than ít ỏi như thế. Cái lò sưởi đã cũ, do một thương gia Hà Lan nào đó xây từ lâu lắm, xung quanh lát những viên gạch men Hà Lan kỳ cổ, vẽ những tích trong Kinh Thánh. Nào là Ca-in và A-ben, nào các nàng công chúa con vua Pha-ra-ông, nào nữ hoàng Sê-ba, nào các thiên sứ từ trời bay xuống trên những đám mây như nệm lông, nào ông Áp-ra-ham, nào vua Ben-sát-xa, nào các Tông đồ ra khơi trên những chiếc thuyền nhỏ như cái chén đựng bơ; hàng trăm hình vẽ có thể kéo tâm trí ông đi; vậy mà gương mặt của Marley, người đã chết bảy năm, lại hiện về như cây gậy của nhà tiên tri thuở xưa, nuốt chửng tất cả. Giả như mỗi viên gạch nhẵn kia lúc đầu để trống, và có phép vẽ lên mặt mình một bức tranh từ những mảnh vụn rời rạc trong ý nghĩ của ông, thì trên viên nào cũng sẽ có một bản sao cái đầu của lão Marley.

"Vớ vẩn!" Scrooge nói, rồi đi qua đi lại trong phòng.

Đi được mấy vòng, ông lại ngồi xuống. Khi ông ngả đầu ra sau ghế, ánh mắt ông tình cờ dừng lại trên một cái chuông, một cái chuông không còn dùng nữa, treo trong phòng, nối với một căn phòng trên tầng cao nhất của tòa nhà, vì một mục đích nào đó giờ đã chẳng ai nhớ. Ông vô cùng kinh ngạc, và cảm thấy một nỗi sợ lạ lùng không sao giải thích nổi, khi đang nhìn thì thấy cái chuông bắt đầu đung đưa. Lúc đầu nó đưa nhẹ tới mức gần như không ra tiếng; nhưng rồi nó reo vang, và mọi cái chuông khác trong nhà cũng reo theo.

Chuyện này có thể kéo dài nửa phút, hay một phút, nhưng với ông thì như cả một giờ. Các tiếng chuông ngừng lại như lúc bắt đầu, cùng một lúc. Tiếp theo đó là tiếng loảng xoảng, từ sâu tít phía dưới; như thể có ai đang kéo một sợi xích nặng qua những cái thùng trong hầm chứa của nhà buôn. Lúc đó Scrooge mới nhớ ra từng nghe người ta tả rằng ma trong những ngôi nhà có ma thì hay kéo xích.

Cửa hầm bật mở với một tiếng đùng, rồi ông nghe tiếng động to hơn nhiều, ở những tầng bên dưới; rồi đi lên cầu thang; rồi tiến thẳng về phía cửa phòng ông.

"Vẫn là vớ vẩn!" Scrooge nói. "Ta không tin đâu."

Thế nhưng mặt ông biến sắc khi nó, không dừng lại một giây, đi xuyên qua cánh cửa nặng nề, và vào phòng ngay trước mắt ông. Lúc nó bước vào, ngọn lửa đang tàn bỗng bùng lên, như thể kêu lên: "Ta biết hắn; hồn ma của Marley!" rồi lại lụi xuống.

Vẫn gương mặt ấy: đúng là gương mặt ấy. Marley với cái đuôi tóc tết, cái áo gi-lê quen thuộc, quần bó và đôi ủng; những tua trên ủng dựng lên, cũng như cái đuôi tóc, vạt áo, và mái tóc trên đầu lão. Sợi xích lão kéo theo được quấn quanh bụng. Nó dài, cuộn quanh người lão như một cái đuôi; và nó được làm, vì Scrooge nhìn rất kỹ, bằng những cái két đựng tiền, chìa khóa, ổ khóa, sổ sách, giấy tờ nhà đất, và những túi tiền nặng làm bằng thép.

Thân hình lão trong suốt; nên Scrooge, khi nhìn lão, nhìn xuyên qua cái áo gi-lê, có thể thấy hai cái nút ở sau lưng áo khoác.

Scrooge vẫn thường nghe người ta nói rằng Marley là người không có ruột gan, nhưng chưa bao giờ ông tin, cho tới bây giờ.

Mà không, ngay cả bây giờ ông cũng không tin. Dù ông nhìn xuyên qua hồn ma từ đầu tới chân, thấy nó đứng sờ sờ trước mặt; dù ông cảm thấy cái lạnh buốt từ đôi mắt lạnh như cõi chết của nó; và nhận ra cả từng thớ vải của cái khăn gấp buộc quanh đầu và cằm nó, cái khăn mà trước đó ông không để ý; ông vẫn không tin, và cố chống lại chính các giác quan của mình.

"Sao nào!" Scrooge nói, vẫn chua chát và lạnh lùng như mọi khi. "Ông muốn gì ở tôi?"

"Nhiều lắm!" Đó là giọng của Marley, không còn nghi ngờ gì nữa.

"Ông là ai?"

"Hãy hỏi ta đã từng là ai."

"Vậy ông đã từng là ai?" Scrooge nói, cao giọng hơn. "Làm một cái bóng mà ông kỹ tính quá." Ông định nói "đối với một cái bóng", nhưng đổi lại cho hợp hơn.

"Lúc còn sống, ta là người cộng sự của anh, Jacob Marley."

"Ông có thể, ông có thể ngồi xuống được không?" Scrooge hỏi, nhìn lão một cách ngờ vực.

"Được."

"Vậy thì ngồi đi."

Scrooge hỏi câu đó vì ông không biết một hồn ma trong suốt như vậy có ngồi lên ghế được không; và ông cảm thấy nếu không ngồi được thì có thể sẽ phải giải thích một chuyện khá khó xử. Nhưng hồn ma ngồi xuống phía bên kia lò sưởi, như thể đã quen làm vậy lắm rồi.

"Anh không tin ta," hồn ma nhận xét.

"Không tin," Scrooge nói.

"Ngoài các giác quan của anh, anh còn muốn bằng chứng gì nữa để tin rằng ta có thật?"

"Tôi không biết," Scrooge nói.

"Sao anh lại nghi ngờ các giác quan của mình?"

"Vì," Scrooge nói, "một chuyện nhỏ thôi cũng làm chúng lệch lạc. Bụng hơi khó chịu một chút là chúng đã lừa mình rồi. Biết đâu ông chỉ là một mẩu thịt bò chưa tiêu, một vệt mù tạt, một mẩu phô mai, một miếng khoai tây chưa chín. Dù ông là gì đi nữa, thì ông giống một bữa ăn khó tiêu hơn là một nấm mồ!"

Scrooge vốn không quen đùa, và lúc đó trong lòng ông cũng chẳng thấy vui vẻ gì. Sự thật là ông cố tỏ ra lém lỉnh để đánh lạc hướng chính mình, và đè nén nỗi khiếp sợ; vì giọng nói của hồn ma làm ông rợn tới tận xương tủy.

Ông cảm thấy nếu cứ ngồi im, nhìn chằm chằm vào đôi mắt đờ đẫn bất động kia, dù chỉ một lát thôi, thì ông sẽ nguy mất. Lại còn một điều rất ghê rợn nữa, là hồn ma như mang theo bên mình một bầu không khí riêng từ cõi âm. Bản thân Scrooge không cảm thấy được, nhưng rõ ràng là như vậy; vì dù hồn ma ngồi yên tuyệt đối, tóc, vạt áo, và những cái tua của nó vẫn lay động như bị hơi nóng từ lò nướng thổi qua.

"Ông thấy cây tăm này không?" Scrooge nói, vội trở lại tấn công vì lý do vừa kể; và mong, dù chỉ trong một giây thôi, làm cho cái nhìn như đá của bóng ma rời khỏi mình.

"Thấy," hồn ma đáp.

"Ông có nhìn nó đâu," Scrooge nói.

"Nhưng ta vẫn thấy," hồn ma nói, "dù vậy."

"Thì đó!" Scrooge đáp. "Tôi chỉ cần nuốt cây tăm này, là suốt quãng đời còn lại sẽ bị cả một đạo quân yêu tinh quấy phá, toàn là yêu tinh do chính tôi tưởng tượng ra. Vớ vẩn, tôi nói cho ông biết! Vớ vẩn!"

Nghe vậy, hồn ma kêu lên một tiếng khủng khiếp, và rung sợi xích, phát ra tiếng động ảm đạm và kinh hoàng tới nỗi Scrooge phải bám chặt lấy ghế để khỏi ngất xỉu. Nhưng nỗi kinh hoàng của ông còn lớn hơn biết bao, khi bóng ma tháo cái khăn buộc quanh đầu, như thể ở trong nhà mà quàng nó thì nóng quá, và cái hàm dưới của nó rơi xuống tận ngực!

Scrooge quỳ sụp xuống, chắp hai tay che mặt.

"Xin thương xót!" ông nói. "Bóng ma đáng sợ, sao ông lại quấy rầy tôi?"

"Hỡi con người chỉ biết chuyện thế gian!" hồn ma đáp. "Anh có tin ta không?"

"Tôi tin," Scrooge nói. "Tôi phải tin. Nhưng vì sao các linh hồn lại đi lại trên mặt đất, và vì sao chúng lại tìm tới tôi?"

"Mỗi con người đều phải làm điều này," hồn ma đáp, "là để linh hồn bên trong mình đi ra giữa những người đồng loại, đi khắp xa gần; và nếu lúc còn sống linh hồn ấy không chịu đi ra, thì sau khi chết nó sẽ bị buộc phải làm vậy. Nó bị kết án phải lang thang khắp thế gian, ôi, khổ thân ta!, và chứng kiến những điều nó không còn được chia sẻ, những điều mà lẽ ra lúc còn trên đời nó đã có thể chia sẻ, và biến thành hạnh phúc!"

Một lần nữa bóng ma lại kêu lên, rung sợi xích, và vặn vẹo đôi bàn tay mờ ảo.

"Ông bị xiềng xích," Scrooge run rẩy nói. "Hãy nói cho tôi biết vì sao?"

"Ta mang sợi xích chính ta đã rèn lúc còn sống," hồn ma đáp. "Ta rèn nó từng mắt một, từng thước một; ta tự nguyện quấn nó vào người, và tự nguyện mang nó. Kiểu dáng của nó có lạ gì với anh không?"

Scrooge mỗi lúc một run hơn.

"Hay anh có muốn biết," hồn ma nói tiếp, "sức nặng và chiều dài của cuộn xích chắc chắn mà chính anh đang mang không? Bảy đêm Giáng Sinh trước, nó cũng nặng và dài đúng bằng cái này. Từ đó tới nay, anh vẫn miệt mài rèn thêm vào. Đó là một sợi xích nặng nề lắm!"

Scrooge liếc nhìn xuống sàn quanh mình, tưởng sẽ thấy mình bị vây quanh bởi năm sáu chục sải xích sắt: nhưng ông chẳng thấy gì cả.

"Jacob," ông van nài. "Jacob Marley ơi, nói thêm cho tôi nghe đi. Nói lời an ủi tôi đi, Jacob!"

"Ta không có lời an ủi nào để cho," hồn ma đáp. "Lời an ủi đến từ những cõi khác, Ebenezer Scrooge à, do những sứ giả khác mang tới, cho những kiểu người khác. Ta cũng không thể nói với anh điều ta muốn nói. Ta chỉ được phép nói thêm rất ít nữa thôi. Ta không thể nghỉ ngơi, không thể ở lại, không thể dừng chân ở bất cứ đâu. Linh hồn ta chưa từng đi ra khỏi phòng sổ sách của chúng ta, hãy nhớ lấy!, lúc còn sống, linh hồn ta chưa từng đi lang thang ra ngoài cái giới hạn chật hẹp của cái hang đổi tiền của chúng ta; và những chặng đường mỏi mệt đang chờ ta phía trước!"

Scrooge có thói quen, hễ khi nào suy nghĩ, là đút tay vào túi quần. Đang ngẫm nghĩ về những điều hồn ma vừa nói, ông lại làm vậy, nhưng không ngước mắt lên, cũng không đứng dậy.

"Chắc ông đi chậm lắm, Jacob," Scrooge nhận xét, bằng giọng của người làm ăn, tuy khiêm tốn và kính cẩn.

"Chậm!" hồn ma nhắc lại.

"Chết đã bảy năm," Scrooge ngẫm nghĩ. "Mà đi suốt cả thời gian đó!"

"Suốt cả thời gian đó," hồn ma nói. "Không nghỉ ngơi, không bình yên. Bị sự ân hận dày vò không ngừng."