Đạp xe một vòng, ngồi bên kênh Nhiêu Lộc nghe Sài Gòn về đêm

Tối nay Sài Gòn mát. Cơn nóng ban ngày tan đi đâu hết, gió thổi nhè nhẹ, trời có mấy đám mây xám trôi chầm chậm trên đầu. Mình dắt chiếc xe đạp ra, đạp một vòng cho giãn gân giãn cốt, rồi ghé bờ kè kênh Nhiêu Lộc, Thị Nghè, chỗ mình có hẹn một người bạn ra ngồi ăn tối.

Sài Gòn ban ngày là một thành phố vội. Người ta chạy xe nhanh, nói chuyện nhanh, ăn cũng nhanh. Nhưng tới tối, thành phố như thay một bộ áo khác. Đèn đường bật lên vàng ươm, rọi xuống mấy tán cây làm lá cây sáng lên như ai thoa một lớp mật. Đứng dưới gốc cây ngó lên, mình thấy những cành non vươn ra giữa trời đêm, lá nối lá, nhánh nối nhánh, xanh non, lấp lánh dưới ánh đèn, như những sợi ruy băng ai treo lên cho thành phố. Ở dưới đất thì xe vẫn chạy, nhưng chạy chậm hơn, thong thả hơn. Mình đưa điện thoại chụp một tấm, xe chạy ngang qua nhòe thành những vệt sáng, đỏ có, trắng có, vàng có, giống như thành phố đang vẽ tranh bằng đèn.

Mình dựng chiếc xe đạp vô gốc cây bên lề đường. Cái xe đạp màu xanh, theo mình đi khắp các ngả đường Sài Gòn, giờ đứng im dưới tán lá, bánh xe in bóng xuống mấy viên gạch lát vỉa hè có hoa văn tròn tròn. Mình đứng ngó nó một hồi mà thấy thương. Có những thứ đi theo mình lâu quá, mình quên cảm ơn nó.

Lúc đạp xe tới, mình dừng lại ở một góc ngã tư chờ đèn đỏ. Bên lề có một anh tài xế xe ôm công nghệ mặc áo khoác xanh, đứng tựa chiếc xe máy chờ khách, mắt ngó xuống điện thoại chờ cuốc xe kế tiếp. Mấy nhánh tre trồng bên lề đường rủ xuống ngay trên đầu anh, lá dài mảnh lay lay trong gió. Đèn đỏ ở ngã tư rọi xuống mặt đường một màu hồng hồng, xe máy, xe hơi dừng lại thành hàng, rồi đèn xanh bật lên, cả dòng xe lại chảy đi. Bên kia đường, hàng cây cổ thụ tán rộng nghiêng ra bờ kè, ngọn đèn đường màu cam rọi qua kẽ lá, lóe lên như một ngôi sao nhỏ. Có biết bao nhiêu người còn đang làm việc giữa đêm Sài Gòn như anh, chở người ta về nhà, giao từng bữa cơm, từng món hàng, mà mình ít khi để ý.

Kênh Nhiêu Lộc, Thị Nghè dài chừng chín cây số, chạy ngang qua nhiều phường của thành phố rồi đổ ra sông Sài Gòn. Hai bên bờ là hai con đường Hoàng Sa và Trường Sa, chạy song song theo dòng kênh. Người Sài Gòn lớn tuổi chắc còn nhớ, hồi trước con kênh này đen ngòm, hôi hám, hai bên bờ là nhà sàn lụp xụp chen chúc, rác trôi đầy mặt nước, đi ngang phải bịt mũi. Từ khoảng năm hai ngàn lẻ hai, thành phố bắt đầu cải tạo con kênh, nạo vét, làm cống, làm bờ kè, di dời mấy dãy nhà sàn, trồng cây hai bên. Mất hơn chục năm, con kênh mới được như bây giờ.

Bây giờ thì khác hẳn. Bờ kè sạch sẽ, có hàng rào sắt sơn trắng uốn hình vòng cung, có mấy luống cỏ lá dài xanh mướt chạy dọc theo lề, đèn hắt từ dưới lên làm cỏ sáng lấp lánh. Hàng cây hai bên đã lớn, thân to, tán rộng, nghiêng nghiêng ra mặt đường. Tối tối người ta ra đây chạy bộ, đi bộ, dắt chó đi dạo, ngồi trên mấy băng ghế đá hóng gió. Tối nay mình ngồi ăn, ngó qua bên kia đường thấy một anh đang chạy bộ, chạy đều đều dưới hàng cây, ngang qua mấy cửa tiệm sáng đèn vàng. Mình không biết anh là ai, mà nhìn cũng thấy vui. Một thành phố mà người ta còn muốn ra đường chạy bộ buổi tối, chắc là một thành phố đáng sống.

Người bạn của mình tới. Hai đứa chọn một cái bàn sát lề đường, ngay bên bờ kè. Quán bày mấy cái bàn nhỏ, ghế nhựa thấp, kiểu quán vỉa hè mà Sài Gòn nào cũng có. Đồ ăn dọn ra mấy dĩa: một dĩa thịt nướng thơm lừng, một dĩa gỏi trộn rau xanh, dưa leo, cà chua đỏ, một dĩa xào, thêm dĩa đậu phộng, mấy chén nước chấm nhỏ có ớt đỏ với chanh vàng. Đơn giản vậy thôi mà ngồi giữa gió kênh, nghe tiếng xe chạy, ăn thấy ngon lạ.

Hai đứa ngồi nói đủ thứ chuyện. Chuyện công việc, chuyện nhà cửa, chuyện mấy người bạn cũ giờ mỗi người một nơi. Có chuyện vui, có chuyện buồn, có chuyện kể hoài mà vẫn cười. Có những người bạn mà lâu lâu mới gặp, mà ngồi xuống một cái là nói chuyện như mới hôm qua. Mình nghĩ, ở cái thành phố mười mấy triệu người này, có được một người bạn chịu ra ngồi với mình một buổi tối, nghe mình nói, cũng là một cái may.

Ngồi quán vỉa hè Sài Gòn buổi tối, không bao giờ thiếu người ghé ngang.

Tối nay có một em nhỏ bán vé số ghé tới bàn, tay cầm xấp vé số, mời nhỏ nhẹ. Mình không phải người hay mua vé số, mà thấy em còn nhỏ vậy, giờ này còn đi bán ngoài đường, mình mua mấy tờ. Không phải mong trúng, mà mong em bán sớm hết xấp vé, về nhà nghỉ ngơi. Ở Sài Gòn, người bán vé số có đủ mọi lứa tuổi, có em nhỏ, có cô chú tóc đã bạc, đội cái nón vải cũ, đi bộ từ chiều tới khuya, chắc mỏi chân lắm.

Một lát sau, có chú bán gỏi đu đủ ghé tới mời. Mình mua một phần. Gỏi đu đủ là món ăn vặt quen của Sài Gòn, đu đủ xanh bào sợi giòn giòn, thường ăn với khô bò, rau quế, đậu phộng rang, rưới chút nước chua ngọt cay cay. Ngồi bên kênh, gió thổi mát, gắp một đũa gỏi đu đủ, nghe chua chua, ngọt ngọt, cay cay, thấy ngon mà vui. Mua một phần gỏi của chú, cũng là góp với chú một chút cho bữa cơm nhà.

Rồi còn có tiếng rao quen thuộc mà người Sài Gòn nào cũng nhớ: "Ai hột vịt lộn hôn…" Người bán hay đạp xe chở cái thùng giữ nóng sau yên, trong đó là hột vịt lộn còn ấm, kèm một bịch rau răm, muối tiêu, gừng thái sợi. Người Sài Gòn mình mê món này lắm, tối tối ngồi chơi, đập một hột vịt lộn, chấm chút muối tiêu chanh, ăn kèm cọng rau răm, nghe nóng hổi cả bụng. Cầm một cái hột vịt còn ấm trong tay giữa cơn gió đêm, tự nhiên thấy lòng mình cũng ấm theo. Có biết bao nhiêu đứa nhỏ Sài Gòn lớn lên với tiếng rao này, với cái hột vịt lộn má mua cho những tối trời mưa.

Rồi có xe bò bía. Người bán đẩy chiếc xe nhỏ, hay gõ lốc cốc mấy tiếng cho khách biết mình tới. Bò bía Sài Gòn là món ăn vặt mà nhiều người lớn lên với nó: một lớp bánh tráng mỏng, cuốn củ sắn xào, lạp xưởng, trứng chiên thái sợi, tép khô, rau húng, chấm nước tương đậu phộng sệt sệt, cay cay. Người bán cuốn nhanh như máy, mỗi cuốn tròn trịa, gọn gàng. Có khi no rồi mà mình vẫn mua mấy cuốn, vì nghĩ người ta đẩy xe từ đầu đường tới đây cũng xa.

Rồi còn có người bán đậu phộng luộc, người bán khô mực nướng xách theo cái bếp than nhỏ, mùi mực nướng thơm bay theo gió, có khi là một đứa nhỏ đi bán kẹo cao su, cúi đầu chào lễ phép. Ở đâu đó xa xa, có cái loa nhỏ trên chiếc xe đạp phát đi phát lại câu rao bánh mì quen thuộc mà người Sài Gòn ai cũng nghe thuộc lòng. Mỗi người một món, mỗi người một tiếng rao, một hoàn cảnh. Họ đi qua đi lại giữa đêm Sài Gòn, kiếm từng đồng bạc lẻ, mà ai cũng cười, cũng mời chào nhỏ nhẹ.

Mình ngồi nghĩ, Sài Gòn đẹp về đêm không phải chỉ vì đèn đường, vì hàng cây, vì con kênh sạch đẹp. Sài Gòn đẹp vì những con người đó. Em nhỏ bán vé số, chú bán gỏi đu đủ, người bán hột vịt lộn, người bán bò bía, người bán đậu phộng, đứa nhỏ bán kẹo. Họ là những người góp tiếng rao cho thành phố, làm cho đêm Sài Gòn không bao giờ buồn. Thiếu họ, chắc Sài Gòn cũng vẫn sáng đèn, mà sẽ thiếu đi một cái gì đó rất ấm.

Mình ngó lên trời. Mấy đám mây xám vẫn trôi chầm chậm trên nền trời xanh đen. Có một ngọn đèn đường màu cam rọi ra những tia sáng nhỏ như ngôi sao. Mấy tán cây lớn đứng im, lá non bên rìa lay lay trong gió. Dưới kia, đèn xe nối nhau chạy, đèn đỏ ở ngã tư nhấp nháy, mấy tấm bảng hiệu quán ăn sáng lên bên kia đường. Bức tranh đó mình đã thấy cả trăm lần, mà tối nay ngồi yên ngó cho kỹ, mới thấy nó đẹp tới vậy.

Có lẽ nhiều khi mình đi ngang qua thành phố mỗi ngày mà không thật sự nhìn nó. Mình chạy xe vội, mắt dán vô điện thoại, đầu lo chuyện công việc, mà quên rằng ngay bên cạnh mình có một con kênh đã được hồi sinh, có những hàng cây đã lớn lên qua bao mùa mưa nắng, có những con người đang lặng lẽ mưu sinh bằng tất cả tấm lòng. Chỉ cần chậm lại một chút, ngồi xuống một chút, là thấy.

Khuya, hai đứa chia tay. Bạn mình chạy xe về một ngả, mình dắt xe đạp ra, đạp chầm chậm dọc theo bờ kè. Gió từ mặt kênh thổi lên mát rượi. Đường lúc này đã vắng bớt, chỉ còn lác đác vài chiếc xe. Hàng cây hai bên in bóng xuống mặt đường, đèn vàng nối đèn vàng chạy dài theo dòng kênh như một chuỗi hạt. Mình đạp qua mấy cây cầu nhỏ bắc ngang kênh, ngó xuống thấy mặt nước lặng, ánh đèn in bóng lung linh.

Mình nghĩ, Sài Gòn là vậy. Ban ngày có thể làm mình mệt, làm mình bực, làm mình muốn bỏ đi đâu đó cho yên. Nhưng tới tối, khi đèn lên, khi gió kênh thổi, khi có một người bạn ngồi đối diện, khi có em nhỏ ghé mời mấy tờ vé số, chú bán gỏi đu đủ ghé mời một phần, thì mình lại thương nó, thương hoài, thương không hết.

Cảm ơn Sài Gòn một tối thật hiền. Cảm ơn người bạn đã ra ngồi với mình. Cảm ơn em nhỏ bán vé số, chú bán gỏi đu đủ và những cô chú bán hàng rong đã làm cho đêm thành phố có tiếng người. Mai mình lại đi xa một chuyến, mà biết chắc là thế nào cũng sẽ nhớ cái buổi tối hôm nay, nhớ con kênh, nhớ hàng cây, nhớ tiếng rao.

Tình Ca

Nguồn tham khảo: chiều dài kênh Nhiêu Lộc, Thị Nghè, hai con đường Hoàng Sa, Trường Sa và dự án cải tạo kênh từ năm 2002 theo bài viết về kênh trên Wikipedia và báo Sài Gòn Giải Phóng; tiếng rao hột vịt lộn, bò bía, gỏi đu đủ và các gánh hàng rong đêm theo các bài viết về tiếng rao Sài Gòn trên báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh và VnExpress.

Đọc thêmĐọc thêm: Ngồi trên máy bay, nhìn xuống đất nước mình