Ngồi trên máy bay, nhìn xuống đất nước mình

Lần nào đi máy bay, mình cũng xin ngồi cạnh cửa sổ. Người ta thích ghế ngoài lối đi cho tiện đứng lên ngồi xuống, còn mình thì cứ cái ô cửa nhỏ xíu đó mà ngồi. Mình không biết gì về máy bay, cũng chẳng rành địa lý, chỉ là một người bình thường thích ngó. Chuyến bay từ Sài Gòn ra Hà Nội chừng hai tiếng đồng hồ, mà mình ngó suốt, ngó cho tới lúc máy bay hạ cánh mới thôi.

Lúc máy bay còn chạy trên đường băng, mình nhìn ra thấy cỏ hai bên rạp xuống, mấy cái đèn nhỏ chạy lùi về phía sau càng lúc càng nhanh. Rồi có một cái hẫng nhẹ trong bụng, bánh xe rời mặt đất. Sài Gòn hiện ra bên dưới, nhà cửa san sát, đường sá chằng chịt, xe cộ chạy tới chạy lui như đàn kiến tha mồi. Mới hồi sáng mình còn chen trong đám xe đó, bóp còi, chờ đèn đỏ, sốt ruột vì sợ trễ chuyến. Vậy mà giờ ngó xuống, thấy nó nhỏ xíu, chậm rì, im lặng. Cái ồn ào mình vừa bước ra hóa ra chỉ lớn chừng đó thôi.

Máy bay nghiêng cánh quẹo một vòng. Nguyên thành phố nghiêng theo, như ai đó cầm tấm bản đồ lên lắc nhẹ. Sông Sài Gòn uốn quanh thành phố lấp lánh nắng, như một nét vẽ mềm mại của đất trời. Mấy cây cầu bắc qua nhìn từ trên cao mảnh như sợi chỉ, mà sợi chỉ nào cũng nối hai bờ thương nhớ. Mình cố tìm xem nhà mình nằm ở hướng nào, nhưng chưa kịp định hướng thì một lớp mây đã trùm lên cửa sổ.

Đi xuyên qua mây là cái đoạn mình thích nhất mà cũng hồi hộp nhất. Ngoài cửa trắng xóa, không thấy trên không thấy dưới, máy bay rung nhẹ từng chập. Có cảm giác như đang đi trong sương buổi sáng ở trên núi, chỉ khác là không có tiếng gà gáy, chỉ có tiếng động cơ ù ù đều đều. Mình ngồi im, nghe tim đập. Rồi bất thình lình, ánh nắng chói lòa đổ ập vô cửa sổ. Máy bay đã trồi lên trên mây.

Trên này là một thế giới khác. Bên dưới là cả một cánh đồng mây trắng trải ra tới tận chân trời, chỗ phẳng như mặt hồ, chỗ gồ lên như sóng, bồng bềnh lững lờ như mặt một đại dương đang ngủ. Bầu trời phía trên xanh đậm, xanh hơn bất cứ màu xanh nào mình từng thấy ở dưới đất, trong vắt, không một gợn bụi. Mặt trời chiếu xuống mây làm mây sáng lên như tuyết. Mình nheo mắt mà vẫn không muốn quay đi.

Ngồi lâu mình bắt đầu chơi trò hồi nhỏ: nhìn mây đoán hình. Đám mây kia tròn tròn, cao lên từng tầng, giống một cây kem ốc quế ai làm rơi. Đám bên này kéo dài ra, có cái đầu to, cái vòi cong cong, nhìn kỹ thấy như một con voi đang thong thả đi về phía chân trời. Xa hơn có một đám mây nhô lên như đầu một ông già, trán cao, râu dài trắng xóa, ngồi lặng lẽ nhìn xuống trần gian. Có những vạt mây mỏng như ai vừa lấy chổi quét ngang trời, để lại mấy vệt trắng mảnh như sợi tơ. Có chỗ mây vón lại từng cụm nhỏ, xếp sát nhau như một đàn cừu đang gặm cỏ. Rồi có những cột mây dựng đứng, cao sừng sững, chân thì xám mà đầu thì trắng bông, giống mấy ngọn núi tuyết mọc lên giữa đồng bằng. Mấy hình đó chỉ đứng yên được một lúc. Máy bay bay qua, góc nhìn đổi đi, con voi tan ra thành đám bông gòn, ông già biến thành con chim đang xòe cánh. Mình ngồi một mình mà cũng tự cười, như đứa con nít.

Mình nghe nói máy bay chở khách thường bay ở độ cao khoảng mười cây số, ngoài kia lạnh tới âm năm mươi độ. Vậy mà trong này mình ngồi đắp cái mền mỏng, cầm ly nước ấm, tay áp vô ô cửa chỉ thấy hơi mát mát. Ngó kỹ ô cửa, mình thấy có một cái lỗ tí xíu ở góc dưới tấm kính. Hồi trước mình tưởng kính bị nứt, sau này đọc mới biết cửa sổ máy bay có mấy lớp kính, cái lỗ nhỏ đó để cân bằng áp suất giữa các lớp, để lớp kính ngoài cùng gánh hết sức ép, còn hơi nước thì không đọng lại làm mờ tầm nhìn của mình. Một cái lỗ nhỏ xíu, không ai để ý, mà lo cho người ta ngồi yên ổn suốt chuyến bay. Nghĩ cũng giống nhiều người ngoài đời, lặng lẽ làm việc của mình mà chẳng ai biết tên.

Rồi mây thưa dần. Như có ai kéo tấm màn ra, mặt đất hiện lên dưới cánh máy bay.

Phía đông là biển. Cái đường bờ biển hiện ra làm mình nín thở. Một bên là đất liền, một bên là biển xanh ngắt, ở giữa là một dải cát trắng hoặc vàng nhạt, chạy dài, cong cong mềm mại như ai lấy phấn vẽ một nét. Sóng biển từ trên cao nhìn xuống không thấy dữ dằn gì, chỉ thấy những đường viền trắng mỏng như ren áo, cứ lăn vô bờ, tan ra, rồi lại lăn vô. Có những chỗ biển ăn sâu vô đất thành vịnh, thành đầm, nước trong tới mức thấy được màu cát dưới đáy, xanh ngọc rồi chuyển dần sang xanh đậm khi ra xa. Có những chỗ núi chạy ra sát biển, đá đâm thẳng xuống nước, sóng vỗ trắng chân núi.

Sát mép biển có những ô vuông trắng xóa, sáng lóa dưới nắng, thoạt đầu mình tưởng là tuyết, nhìn kỹ mới biết là ruộng muối. Cũng ruộng, mà là ruộng của nắng với nước biển. Trên biển có những chấm nhỏ xíu, phía sau mỗi chấm kéo theo một vệt trắng dài. Đó là thuyền đánh cá. Có chiếc đi một mình, có chiếc đi thành đoàn. Mình nghĩ tới những người trên mấy con thuyền đó, đi từ khuya, giờ này chắc đang kéo lưới, da cháy nắng, tay chai sần. Mình ngồi đây ngắm biển cho đẹp, còn họ thì sống bằng biển, có ngày được mùa, có ngày trắng tay.

Phía tây, mặt đất bắt đầu nhô lên. Đồi thấp trước, xanh mượt như lưng một con trâu nằm. Rồi tới núi, núi nối núi, lớp này chồng lớp kia, gần thì xanh đậm, xa thì xanh lơ, xa nữa thì mờ thành màu tím nhạt, nhập luôn vô trời. Mây trên núi không giống mây ngoài biển. Mây ở đây quấn quanh đỉnh núi, vắt ngang lưng đèo, có chỗ đọng lại trong thung lũng như một hồ sữa trắng, mấy đỉnh núi nhô lên giữa hồ mây như những hòn đảo nhỏ. Có những con đường đất đỏ ngoằn ngoèo bò qua sườn núi, mảnh như sợi chỉ. Mình nghĩ tới những người đang đi trên con đường đó, có khi là chiếc xe máy chở đầy hàng, có khi là đứa nhỏ đi bộ cả chục cây số tới trường. Từ trên cao, con đường đẹp như nét vẽ. Mà đi dưới đất thì chắc là cực lắm.

Giữa núi có những cái hồ nước xanh ngắt, hình thù kỳ lạ, chìa ra nhiều nhánh như bàn tay xòe ngón. Mình đoán đó là hồ thủy điện, người ta chặn sông làm đập, nước dâng lên tràn vô các thung lũng. Mặt hồ phẳng lặng, phản chiếu mây trời, nhìn yên bình vô cùng. Có mấy chỗ sườn núi bị cắt trơ ra màu đất đỏ, chắc là chỗ người ta làm đường, khai hoang. Thấy vậy mình cũng hơi chạnh lòng, nghĩ núi rừng mình còn đẹp được bao lâu nữa.

Đất nước mình có hơn ba nghìn hai trăm cây số bờ biển. Con số đó hồi đi học mình học thuộc lòng để thi, chứ chưa bao giờ thật sự thấy nó. Ngồi trên máy bay, bay hoài mà bờ biển vẫn còn ở đó, cứ chạy theo bên cửa sổ, mình mới thấy nó dài thật. Rồi tới những đoạn đất liền hẹp lại, một bên là núi một bên là biển, gần như nhìn được cả hai trong một tầm mắt. Người ta nói chỗ hẹp nhất của đất nước, ở Quảng Bình, chỉ chừng năm mươi cây số từ biên giới ra tới biển. Từ trên cao, chỗ đó nhìn mảnh mai như cái eo của một cô gái, mà vẫn giữ cho hai đầu đất nước nối liền với nhau.

Qua khỏi chỗ đó, đất mở rộng ra, và mình thấy ruộng. Ruộng chia thành từng ô vuông vức, ô xanh đậm, ô xanh non, ô vàng ươm, ô nâu đất mới cày, ghép lại với nhau như tấm khăn trải bàn caro, như mấy cái mền may bằng vải vụn bà ngoại hay làm. Bờ ruộng là những đường chỉ mảnh chạy thẳng tắp, chỗ thì cong theo con kênh. Ở giữa đồng có những chòm cây xanh thẫm, tụ lại thành từng cụm tròn, mình đoán đó là xóm làng. Dưới mấy lùm cây đó chắc có mái nhà, có bếp lửa, có con chó nằm ngủ trước hiên, có bà cụ ngồi lựa rau. Từ trên này mình không thấy được ai, mà sao cứ thấy ấm.

Rồi tới sông. Nhìn từ trên cao, sông không chảy thẳng như mình vẽ hồi đi học, mà uốn qua uốn lại, cong như sợi dây ai thả rơi xuống đất. Có khúc sông ôm trọn một bãi bồi, có khúc vòng lại gần thành hình móng ngựa. Nước sông không xanh mà đục màu phù sa, đỏ nâu như màu trà sữa, chở theo đất từ núi rừng về bồi cho ruộng đồng. Lúc nắng chiếu nghiêng, mặt sông bỗng sáng rực lên một dải, như ai lấy bút bạc kẻ một đường dài trên tấm bản đồ. Từ con sông lớn tách ra kênh rạch nhỏ, rồi từ kênh rạch lại tách ra mương, chằng chịt như gân trên một chiếc lá. Mình ngồi nghĩ, cái đất này sống nhờ mấy sợi gân đó. Lúa nhờ đó mà xanh, cá nhờ đó mà sinh, người nhờ đó mà có hạt gạo ăn mỗi ngày. Những con sông cứ ôm lấy làng quê như vậy, từ đời ông bà mình tới giờ.

Ngó mây trôi, mình chợt nhớ lại một chuyến bay trước, cũng con đường này mà bay theo chiều ngược lại, từ Hà Nội về Sài Gòn, vào lúc chiều tà. Chuyến bay đó mình không bao giờ quên được.

Hôm đó trời trong, mây chỉ lưa thưa vài vạt mỏng phía dưới. Mặt trời xuống thấp dần ở phía tây, ngang tầm ô cửa, to và tròn như một cái lòng đỏ trứng gà. Nắng không còn chói nữa mà chuyển sang màu mật ong, rồi màu cam, rồi đỏ au. Mấy vạt mây mỏng bên dưới bắt lửa, viền vàng rực, lòng thì ửng hồng. Cả bầu trời như được ai đó tô từng lớp màu: sát chân trời là một dải cam đậm, lên chút nữa là hồng phớt, lên nữa là tím nhạt, rồi xanh thẫm dần trên đỉnh đầu. Cánh máy bay ngoài ô cửa cũng nhuộm một màu vàng óng, sáng lấp lánh. Bóng mấy cột mây cao đổ dài trên mặt những đám mây thấp, như bóng của những tòa lâu đài. Mình ngồi ngắm mà quên luôn cả đói. Có những cảnh đẹp không có cách gì chụp hình lại cho giống, chỉ có thể ngồi đó mà nhìn, để nó in vô trong đầu.

Rồi mặt trời chìm hẳn xuống dưới tầng mây. Còn lại một đường chỉ đỏ mảnh kéo dài theo chân trời, cứ mờ dần, mờ dần. Dưới mặt đất, đèn bắt đầu lên. Lúc đầu chỉ lác đác vài đốm vàng, chỗ này một chấm, chỗ kia một chấm, chắc là một xóm nhỏ, một ngôi nhà ven đường. Rồi những đốm sáng nối lại thành một sợi dây dài, đó là quốc lộ, xe chạy nối đuôi nhau.

Đẹp nhất là lúc máy bay hạ độ cao để về Tân Sơn Nhất. Nếu ngồi đúng phía, ngó ra hướng trung tâm, chỗ người Sài Gòn vẫn quen gọi là Quận 1, sẽ thấy cả thành phố trải ra như một tấm thảm đèn. Tòa Landmark 81 đứng sừng sững bên bờ sông, cao hơn bốn trăm sáu mươi mét, là tòa nhà cao nhất nước mình, đỉnh tháp sáng đèn như một cây nến khổng lồ ai thắp giữa trời. Xa hơn chút là tòa Bitexco, dáng như một búp sen đang hé, cái sân đỗ trực thăng chìa ra ở lưng chừng. Chung quanh là cả rừng nhà cao tầng, cửa kính phản chiếu chút ánh hồng cuối cùng của trời chiều, rồi từng ô cửa sổ lần lượt sáng lên, vàng có, trắng có. Sông Sài Gòn uốn một vòng cong mềm mại ôm lấy thành phố, mặt nước đen bóng như một dải lụa, in bóng đèn hai bên bờ lung linh. Mấy cây cầu bắc ngang sông sáng đèn như những chuỗi hạt cườm. Đường sá bên dưới là những dòng sông ánh sáng, một bên đỏ đèn hậu, một bên vàng đèn pha, chảy chầm chậm, đan vô nhau, rẽ ra mọi ngả. Mình ngó xuống mà nghĩ, ở dưới đó có biết bao nhiêu người đang chạy xe về nhà sau một ngày làm việc, có người chở con đi học thêm, có người ghé chợ mua bó rau, có người đang tất tả cho kịp bữa cơm chiều. Từ trên cao, cái thành phố ồn ào, kẹt xe, nóng nực mà mình hay than thở, bỗng hiện ra đẹp lộng lẫy như một món quà. Mình thương Sài Gòn những lúc như vậy.

Nhớ lại buổi chiều hôm đó, mình chợt nghĩ bầu trời cũng có trò trốn tìm của riêng nó. Mặt Trời rực rỡ là vậy mà cả đời rong ruổi trên đường chân trời, chưa lần nào chạm được Mặt Trăng. Mặt Trăng thì dịu dàng mà cô đơn, đêm nào cũng ngóng Gió, mà Gió là kẻ lãng du, chẳng chịu dừng chân ở đâu lâu. Mặt Trời vừa khuất bên này thì Mặt Trăng mới ló bên kia. Cứ vậy mà đuổi nhau, đợi nhau, hết ngày này qua ngày khác.

Con người mình chắc cũng vậy. Cả đời chạy tìm một cái gì đó, chạy theo cái ở xa, cái chưa có. Đi một vòng thật xa rồi mới hay, cái mình kiếm tìm có khi vẫn ở ngay đó, ngay bên cạnh, ngay dưới chân mình. Là một bữa cơm có người ngồi chờ. Là một cuộc gọi hỏi đã tới nơi chưa. Là cái mảnh đất bên dưới kia, có biển dài, có núi xanh, có sông ôm làng, mà lâu nay mình đi trên nó hoài mà chưa từng ngó cho kỹ.

Gần tới Hà Nội, mình thấy một con sông lớn màu đỏ nâu uốn một vòng mềm mại quanh thành phố. Sông Hồng đó. Mấy cây cầu bắc ngang sông, nhỏ như que tăm, mà mỗi ngày có biết bao nhiêu người chạy qua, đi làm, đi chợ, đi thăm nhau. Thành phố hiện ra, mái nhà san sát, hồ nước lấp lánh giữa phố như mấy mảnh gương ai đánh rơi. Mình ngồi nhìn từng mái nhà mà nghĩ, mỗi mái nhà là một gia đình. Có nhà đang dọn cơm, có nhà con nít đang học bài, có nhà ông bà ngồi chờ con cháu gọi điện. Có người đang vui, có người đang buồn, có người đang ngồi một mình. Từ trên này mình chẳng biết ai với ai, mà sao thấy thương hết.

Đó cũng là lúc mình nhận ra một điều. Ở dưới đất, mình hay nghĩ chuyện của mình là lớn lắm. Một lời nói khó nghe, một món nợ chưa trả, một việc làm chưa xong, một người chưa chịu hiểu mình. Nhưng ngồi trên này nhìn xuống, cả cái thành phố chỉ bằng một mảng màu, cả con sông chỉ bằng một sợi chỉ, cả ngọn núi chỉ bằng một nếp nhăn trên mặt đất. Thì những lo toan của mình chắc cũng nhỏ thôi. Không phải là nó không quan trọng, mà là nó không lớn bằng mình tưởng. Mình nhỏ bé lắm, mà được sống trên một dải đất đẹp như vầy, được người ta thương, được thương người ta, vậy là đã có phước rồi.

Máy bay bắt đầu hạ độ cao. Tai mình ù đi một chút. Mặt đất lớn dần, rõ dần, thấy được từng con đường, từng dãy nhà, từng chiếc xe. Cái thế giới nhỏ xíu hồi nãy giờ trở lại đúng kích thước của nó, ồn ào, đông đúc, quen thuộc. Bánh xe chạm đất, máy bay rung một cái, rồi chạy chậm lại. Mọi người lục đục đứng dậy lấy hành lý, mở điện thoại, gọi về báo đã tới nơi.

Mình ngồi lại thêm một chút, nhìn ra ô cửa lần cuối. Ngoài kia chỉ còn đường băng với mấy ngọn đèn xanh đỏ. Mấy đám mây hình con voi, ông già, đàn cừu, buổi hoàng hôn đỏ rực năm nào, cái bờ biển dài cát trắng, mấy ô ruộng muối, những con thuyền nhỏ xíu, mấy ngọn núi mây quấn, mấy con sông màu phù sa, tất cả đã ở lại phía sau, ở lại trên kia.

Nhưng mình biết, lần sau đi máy bay, mình vẫn sẽ xin ngồi cạnh cửa sổ. Để được ngó xuống một lần nữa. Để nhớ rằng dưới mấy tầng mây đó là đất nước mình, là quê nhà mình, là những con người mình chưa từng gặp mà vẫn thấy thân. Mình không cần trốn tìm điều gì nữa, vì bầu trời này, đất nước này vẫn ôm lấy mình trong một vòng tay rộng lớn và dịu dàng. Còn mình, nhỏ bé thôi, thì cứ sống cho hiền, cho thương.

Tình Ca

Nguồn tham khảo: chiều dài bờ biển và chỗ hẹp nhất ở Quảng Bình theo trang thông tin của Bộ Ngoại giao và Tổng cục Du lịch Việt Nam; công dụng cái lỗ nhỏ trên cửa sổ máy bay theo tạp chí Time; độ cao bay và nhiệt độ bên ngoài theo các trang hướng dẫn hàng không phổ thông; chiều cao tòa Landmark 81 theo danh sách các tòa nhà cao nhất Việt Nam (Wikipedia).

Đọc thêmNghe thêm: Ngó xuống qua ô cửa sổ, Đạp Xe Kể Chuyện · Bay Nam ra Bắc